بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ
Tefsir Usûlü & Kur'ân İlimleri
أصول التفسير وعلوم القرآن
Tefsir Usûlü, Kelâmullah'ı beşerî hevalardan uzak, Resûlullah'ın (s.a.v.) beyânı, ashâbın nakli ve Arap dilinin kaidelerine göre doğru anlama ilmidir. Âyetlerin iniş ortamını (esbâb-ı nüzûl), Mekkî-Medenî ayrımını, mensûh ve nâsih âyetleri, muhkem-müteşâbih dengesini ve tefsir ekollerini öğretir.
Ders Üniteleri (5)Sistematik
Vahiy ve Mushaf Tarihi: Nüzûl, Cem' ve İstinsah
الوحي وجمعه وتدوين المصحف الشريف
Vahyin lügat ve ıstılah manası, tencîmen (peyderpey) iniş hikmeti, Hz. Ebû Bekir ve Hz. Osman devirlerindeki cem' ve çoğaltılma süreci.
1. Vahyin İniş Şekilleri ve Tencîmen Nüzûl
Vahiy; Yüce Allah'ın peygamberlerine muradını gizli, süratli ve olağanüstü bir yolla bildirmesidir. Kur'an-ı Kerim, Ramazan ayında Kadir gecesinde Levh-i Mahfuz'dan dünya göğündeki Beytü'l-İzze'ye toptan (inzâl) indirilmiş, oradan da Cebrâil (a.s.) vasıtasıyla 23 yıl boyunca hadiselere binaen peyderpey (tenzîl / tencîmen) indirilmiştir.
Kur'an'ın bir defada değil de 23 yılda peyderpey indirilmesinin hikmeti Furkân Sûresi 32. âyette bizzat açıklanmıştır: Hz. Peygamber'in (s.a.v.) ve müminlerin kalbini pekiştirmek (tesbîtü'l-fuâd), sorulara ve vakıalara anında cevap vermek ve içki yasağı gibi toplumsal hükümleri tedrîcen (aşamalı olarak) tatbik etmektir.
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً ۚ كَذَٰلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا
İnkâr edenler: 'Kur'an ona tek seferde topluca indirilmeli değil miydi?' dediler. Biz onu senin kalbini sağlamlaştırmak için böyle parça parça indirdik ve onu tane tane okuduk. (Furkân, 32)
- ✓Tencîmen İndiriliş: 23 yıllık nüzul süreci hükümlerin hayata nakşedilmesini sağlamıştır.
- ✓Kur'an'ın hem lafzı hem manası Cebrâil (a.s.) tarafından vahyedilmiştir.
2. Mushaf'ın Cem'i (Hz. Ebû Bekir) ve İstinsahı (Hz. Osman)
Hz. Peygamber (s.a.v.) döneminde nazil olan her âyet vahiy katipleri tarafından hurma dalları, ince taşlar ve deriler üzerine yazılmış, ayrıca yüzlerce sahâbî tarafından ezberlenmiştir. Âyetlerin sûre içindeki dizilişi (tertîb) bizzat Resûlullah'ın (s.a.v.) Cebrâil ile yaptığı 'Arza-i Ahîre'ye dayanır ve tevkîfîdir.
Yemâme Savaşı'nda 70 kadar kurrâ sahâbî şehit düşünce Hz. Ömer'in teklifi ve Hz. Ebû Bekir'in emriyle Zeyd bin Sâbit (r.a.) başkanlığında hem ezber hem iki şahitli yazılı belge şartıyla Kur'an iki kapak arasında tek Mushaf ('el-Ümm') olarak cem edilmiştir. Hz. Osman devrinde ise Huzeyfe b. Yemân'ın uyarısıyla lehçe ihtilaflarını önlemek üzere Kureyş lehçesi esas alınarak çoğaltılmış (İstinsah) ve İslam beldelerine gönderilmiştir.
- ✓Hz. Ebû Bekir: Dağınık yazılı sahifeleri iki şahitle doğrulayarak tek Mushaf halinde cem etti.
- ✓Hz. Osman: Mushaf-ı İmam'ı çoğaltıp ümmeti Resm-i Osmânî üzerinde birleştirdi.